
Finansowanie spółek
Leasing zwrotny nieruchomości: warunki i skutki podatkowe
Leasing zwrotny polega na nabyciu środka trwałego od dotychczasowego właściciela. Ten sam podmiot zostaje korzystającym na podstawie umowy leasingu. Dostawcą przedmiotu jest więc sam korzystający.
Leasing zwrotny nieruchomości: sprzedaż, która nie kończy użytkowania
Leasing zwrotny polega na nabyciu środka trwałego od dotychczasowego właściciela. Ten sam podmiot zostaje korzystającym na podstawie umowy leasingu. Dostawcą przedmiotu jest więc sam korzystający.
Transakcja składa się z dwóch następujących po sobie umów: sprzedaży nieruchomości finansującemu i oddania jej korzystającemu do używania. Najpierw dotychczasowy właściciel przenosi własność na firmę leasingową. Potem finansujący oddaje nabyte składniki do używania zbywcy, który pozostaje użytkownikiem.
Leasing zwrotny nazywa się też leasingiem odwróconym, leasingiem wtórnym lub refinansowaniem leasingu. Krajowy Standard Rachunkowości nr 5 „Leasing, najem i dzierżawa” w pkt 9.1 wskazuje, że transakcję tworzą dwie umowy: sprzedaży składników aktywów i oddania ich w leasing sprzedającemu przez nabywcę. W sprawach nieuregulowanych ustawą o rachunkowości jednostki mogą stosować krajowe standardy rachunkowości (art. 10 ust. 3 ustawy o rachunkowości).
Celem jest pozyskanie środków przy zachowaniu ciągłości operacyjnej. Firma odzyskuje kapitał zamrożony w nieruchomości, ale nadal prowadzi w niej działalność. W zamian płaci raty leasingowe, złożone z części kapitałowej i odsetkowej.
Umowę leasingu reguluje Kodeks cywilny (art. 709(1) i nast.). Leasing zwrotny nie ma odrębnej regulacji kodeksowej. Jest dopuszczalny w ramach swobody umów (art. 353(1) k.c.).
Leasing zwrotny może przyjąć formę leasingu operacyjnego albo finansowego. Wybór formy determinuje, kto amortyzuje nieruchomość i jak rozlicza raty. To pierwsza decyzja przed analizą podatkową.
Przedmiot umowy pozostaje pod kontrolą zbywcy, który jednocześnie jest korzystającym. Zmienia się właściciel, ale nie sposób korzystania z nieruchomości.
Sylwia Węgrzynowska, dyrektor Departamentu ds. Finansowania Nieruchomości Komercyjnych w BPS Leasing S.A., podkreśla, że leasing zwrotny pozwala pozyskać środki finansowe i utrzymać ciągłość operacyjną.
Dla skutków podatkowych trzeba oddzielić dostawę nieruchomości finansującemu od oddania jej w używanie korzystającemu. To dwa odrębne zdarzenia, które mogą mieć różne skutki w VAT i PCC.
Warto rozdzielić trzy etapy analizy podatkowej: nabycie nieruchomości przez finansującego, zawarcie umowy leasingu i zbycie nieruchomości po zakończeniu umowy. Na każdym z nich analizuje się VAT i PCC.
Kiedy firma sięga po leasing zwrotny nieruchomości
Po leasing zwrotny sięgają firmy potrzebujące dodatkowych środków na inwestycje. Typowe motywacje to rozwój, restrukturyzacja zadłużenia i dalsze inwestycje bez pozbywania się najważniejszych zasobów.
Do głównych korzyści należy szybsze ujęcie nieruchomości w kosztach firmy niż przy zakupie za gotówkę lub w kredycie. Leasing nieruchomości jest długoterminową i elastyczną formą finansowania. W leasingu operacyjnym cała rata stanowi koszt uzyskania przychodu.
Niezakłócone korzystanie z nieruchomości w pełnym zakresie w trakcie leasingu to kolejna korzyść. Z leasingu nieruchomości korzysta wąska grupa przedsiębiorców, dla których jest to wygodne rozwiązanie.
Leasing nieruchomości w Polsce jest zarezerwowany dla wąskiej grupy odbiorców, głównie średnich i dużych firm. Mniejsze firmy korzystają z niego sporadycznie. Dla przeciętnego przedsiębiorcy leasing nieruchomości jest niedostępny.
Związek Polskiego Leasingu (ZPL) zrzesza 31 firm leasingowych odpowiadających za ponad 80% rynku leasingowego w Polsce. Łącznie firmy leasingowe finansują do 100 nieruchomości rocznie, a cały rynek leasingu nieruchomości jest wart 600–800 mln zł netto rocznie.
Według ZPL w 2018 r. sfinansowano 96 nieruchomości o wartości 746,10 mln zł netto (średnia 7,77 mln zł), w 2019 r. – 94 o wartości 692,50 mln zł netto (średnia 7,37 mln zł), a w 2020 r. – 77 o wartości 704,50 mln zł netto (średnia 9,15 mln zł).
W 2021 r. sfinansowano 80 nieruchomości o wartości 717,90 mln zł netto (średnia 8,97 mln zł), a w 2022 r. – 66 o wartości 558,10 mln zł netto (średnia 8,45 mln zł). Liczba transakcji w 2023 r. była wyższa niż w latach 2018–2022.
Według danych ZPL w 2023 r. sfinansowano 103 nieruchomości o wartości 620 mln zł netto. Średnia wartość transakcji wyniosła 6,01 mln zł netto. W tym samym czasie w Polsce zawarto ponad 500 tys. umów leasingu o łącznej wartości 102 mld zł.
Leasing zwrotny nieruchomości komercyjnych w ofercie BPS Leasing funkcjonuje od początku działalności spółki. BPS Leasing podaje, że do dziś sfinansował nieruchomości komercyjne o łącznej wartości ponad 720 mln zł. Sama forma leasingu zwrotnego nieruchomości pozostaje w Polsce mało popularna.
Leasing zwrotny staje się coraz bardziej popularny wśród mikroprzedsiębiorców i jednoosobowych działalności gospodarczych. Nieruchomości odpowiadają za niewielką część rynku leasingu. Leasing nieruchomości ma na tle całego rynku marginalne znaczenie.
Jeśli już dochodzi do zawarcia umowy leasingu, kwoty transakcji są wysokie. Z leasingu nieruchomości korzysta wąska grupa przedsiębiorców, ale dla nich jest to wygodne rozwiązanie.
Dane ZPL o liczbie i wartości transakcji dotyczą leasingu nieruchomości. Popularność wśród mikroprzedsiębiorców i jednoosobowych działalności gospodarczych odnosi się do leasingu zwrotnego jako formy finansowania.
Leasing nieruchomości pozostaje domeną głównie średnich i dużych firm. Mniejsze firmy sięgają po niego sporadycznie, choć leasing zwrotny jako forma finansowania zyskuje na popularności wśród mikroprzedsiębiorców i JDG.
Jakie nieruchomości mogą być przedmiotem leasingu zwrotnego
Przedmiotem leasingu może być grunt – prawo własności lub użytkowanie wieczyste – wraz z budynkiem. Może nim być także lokal użytkowy z przynależnym udziałem.
Kwalifikacja zależy od stanu prawnego i charakteru nieruchomości. Inaczej analizuje się grunt zabudowany, a inaczej lokal użytkowy z udziałem w nieruchomości wspólnej. Due diligence ma ustalić, czy przeniesienie prawa jest skuteczne i jakie wywołuje skutki podatkowe.
Przedmiotem leasingu zwrotnego mogą być nieruchomości, maszyny, urządzenia techniczne, pojazdy oraz inne składniki majątku przedsiębiorstwa o dużej wartości. Najpopularniejsze zastosowania to nieruchomości i samochody.
Przedmiotem leasingu są nie tylko ruchomości, ale coraz częściej również nieruchomości. W praktyce chodzi o nieruchomości komercyjne.
Dla leasingu zwrotnego nieruchomości właściwa jest analiza gruntu zabudowanego i lokalu użytkowego z udziałem. Inne składniki majątku, jak maszyny, urządzenia techniczne i pojazdy, również mogą być przedmiotem leasingu zwrotnego, ale pozostają poza głównym zakresem.
Warunki transakcji i due diligence: co sprawdza finansujący
Warunki umowy leasingu zwrotnego nieruchomości obejmują przede wszystkim formę leasingu, wysokość rat i ewentualną kwotę wykupu. Kształtują one okres umowy i rozliczenie podatkowe.
Średnia wartość transakcji leasingu nieruchomości w 2023 r. wyniosła 6,01 mln zł netto. To pokazuje typową skalę transakcji.
Przy leasingu nieruchomości finansujący korzysta z usług prawno-podatkowych i prowadzi szczegółowe due diligence. Bada ryzyka prawne związane z przeniesieniem prawa do nieruchomości oraz przeprowadza analizę podatkową.
BPS Leasing S.A. przy transakcjach leasingu nieruchomości korzysta z usług prawno-podatkowych i przeprowadza szczegółowe badanie due diligence.
Badanie obejmuje kwalifikację transakcji na gruncie VAT i PCC. Chodzi o etap nabycia nieruchomości przez finansującego, zawarcia umowy leasingu i zbycia nieruchomości po jej zakończeniu. Takie podejście zabezpiecza interesy obu stron: finansującego i klienta.
Audyt podatkowy przed sprzedażą nieruchomości komercyjnej jest kluczowym narzędziem zarządczym. Minimalizuje ryzyka, które mogą przełożyć się na realne koszty po transakcji.
Audyt pozwala ustalić, czy sprzedaż podlega VAT czy korzysta ze zwolnienia, czy można zrezygnować ze zwolnienia i wybrać opodatkowanie, czy powstaje obowiązek korekty odliczonego VAT oraz czy transakcja nie zostanie uznana za zorganizowaną część przedsiębiorstwa (ZCP).
Okres umowy zależy od wartości środka trwałego, wysokości rat oraz ewentualnej kwoty wykupu – podobnie jak w standardowym leasingu. Umowę leasingu należy zawrzeć na piśmie pod rygorem nieważności.
Warunki obejmują też wybór między leasingiem operacyjnym a finansowym. To on przesądza, kto amortyzuje nieruchomość i jak rozlicza raty w CIT/PIT.
Dla CIT/PIT wybór formy leasingu jest kluczowy. Operacyjny oznacza pełne raty w kosztach; finansowy – amortyzację po stronie korzystającego.
Leasing operacyjny czy finansowy: kto amortyzuje i rozlicza raty
W leasingu operacyjnym finansujący wpisuje przedmiot do rejestru środków trwałych i dokonuje odpisów amortyzacyjnych. Korzystający rozlicza raty leasingowe oraz wydatki na naprawy i serwisowanie, które może ująć w kosztach uzyskania przychodu. Pełna rata obciąża koszty podatkowe korzystającego.
W leasingu finansowym prawo do amortyzacji ma korzystający – sprzedający środek trwały. W finansowym przedmiot staje się własnością korzystającego automatycznie po zakończeniu umowy. W operacyjnym po opłaceniu ostatniej raty może zostać wykupiony, ale nie musi.
Forma leasingu przesądza o skutkach podatkowych. Inaczej rozlicza się amortyzację, koszty rat i wydatki bieżące. To pierwsza decyzja przed analizą VAT, PCC i CIT/PIT.
VAT i PCC: sprzedaż, raty i późniejsze zbycie
Ustalając skutki podatkowe, trzeba oddzielić dostawę nieruchomości przyszłemu finansującemu od oddania jej w używanie przyszłemu korzystającemu. To dwa odrębne zdarzenia. Mogą mieć różne skutki w VAT i PCC.
Finansujący analizuje VAT i PCC na trzech etapach: nabycia nieruchomości, zawarcia umowy leasingu i zbycia nieruchomości po zakończeniu umowy.
PCC dotyczy transakcji na etapie nabycia nieruchomości przez finansującego, zawarcia umowy leasingu i zbycia nieruchomości po zakończeniu umowy. Dlatego finansujący analizuje je łącznie z VAT.
W leasingu finansowym leasingodawca ma obowiązek naliczenia VAT od dostawy towaru.
Spór o VAT dotyczy kwalifikacji leasingu zwrotnego jako usługi finansowej. Dorota Kosacka twierdzi, że polskie przepisy nie dają podstaw, by transakcję uznawać za świadczenie finansowe niepodlegające VAT. Najnowsze orzecznictwo NSA to potwierdza.
Kwalifikacja VAT wpływa na opodatkowanie dostawy i prawo do odliczenia. Trzeba ją przeanalizować przed zawarciem umowy, a nie opierać się mechanicznie na orzeczeniu TSUE.
Sprzedaż nieruchomości nie zawsze podlega VAT według stawki 23%. Dostawa budynków, budowli lub ich części jest często objęta zwolnieniem, np. gdy dokonywana jest po upływie 2 lat od pierwszego zasiedlenia. Podstawowa stawka VAT wynosi 23%.
Ustawa o VAT przewiduje jednak zwolnienie dla dostawy budynków, budowli lub ich części, a także wyjątki i dodatkowe warunki. Kluczowa jest szczegółowa analiza historii nieruchomości, ponieważ błędna kwalifikacja VAT vs zwolnienie to jedno z najczęstszych i najdroższych ryzyk.
Wspólny wybór opodatkowania działa tylko wtedy, gdy spełnione są ustawowe warunki. Samo oświadczenie bez analizy transakcji bywa niewystarczające. Klienci pytają, po co due diligence, skoro wystarczy oświadczenie o wspólnym wyborze opodatkowania – to nie zawsze działa.
Audyt podatkowy obejmuje też obowiązek korekty wcześniej odliczonego VAT w 10-letnim okresie korekty oraz ryzyko uznania transakcji za ZCP.
Po zmianach w podatkach lokalnych coraz częściej analizuje się podatek od nieruchomości, w tym klasyfikację naniesień, szczególnie budowli.
Po zakończeniu umowy zbycie nieruchomości również wymaga analizy VAT i PCC. Audyt obejmuje ten etap obok nabycia i zawarcia umowy leasingu.
Przy wykupie po leasingu operacyjnym przedmiot może wrócić do korzystającego. Dla VAT i PCC oznacza to kolejny etap analizy: zbycie nieruchomości po zakończeniu umowy.
Podatek dochodowy: sprzedaż i raty to dwa odrębne zdarzenia
Dla CIT/PIT trzeba osobno rozliczyć sprzedaż nieruchomości i późniejsze raty leasingowe. Sprzedaż wywołuje skutki od razu; raty rozlicza się w czasie trwania umowy.
W CIT/PIT skutki zależą od formy leasingu i zasad amortyzacji. W leasingu operacyjnym pełne raty są kosztem podatkowym; w leasingu finansowym nieruchomość amortyzuje korzystający.
Skutki zależą też od kwalifikacji kosztów. W operacyjnym korzystający rozlicza raty oraz wydatki na naprawy i serwis; w finansowym to korzystający amortyzuje nieruchomość. Przy operacyjnym całość raty wchodzi do kosztów podatkowych.
Leasing zwrotny nieruchomości wiąże się z zawiłościami VAT oraz korzyściami w podatku dochodowym.
Wykup po zakończeniu umowy operacyjnej jest możliwy, ale nie musi wystąpić. W leasingu finansowym nieruchomość staje się własnością korzystającego automatycznie po zakończeniu umowy.
Sporna kwalifikacja VAT: dlaczego potrzebna jest ostrożność
Dorota Kosacka, doradca podatkowy i członek zarządu DBO Polska Sp. z o.o., wskazuje, że wyrok TSUE dotyczący odliczenia VAT od nabycia nieruchomości przez firmę leasingową w celu oddania w leasing zwrotny wywołał spore zamieszanie na rynku leasingowym. Orzeczenie dotyczyło belgijskiego stanu prawnego. Zdaniem Kosackiej nie powinno być wprost przenoszone na polskie przepisy.
Z opisu stanu faktycznego w tym orzeczeniu wynika, że belgijskie przepisy wprost traktują leasing zwrotny jako usługę finansową zwolnioną z VAT. Polskie przepisy są inne. Kosacka uważa, że ani wcześniej, ani obecnie polskie przepisy, objaśnienia i interpretacje nie dają podstaw, by uznawać go za usługę finansową poza zakresem VAT.
Najnowsze orzecznictwo NSA potwierdza tę tezę – wskazuje Kosacka. Kwalifikacja VAT wpływa na opodatkowanie dostawy i prawo do odliczenia. Trzeba ją przeanalizować przed zawarciem umowy, a nie opierać się mechanicznie na orzeczeniu TSUE.
Sylwia Węgrzynowska pamięta rok wyroku TSUE, bo wówczas przeprowadzano transakcję leasingu zwrotnego nieruchomości. Początkowo wydawało się, że bez indywidualnej interpretacji nie uda się zrealizować jej w wyznaczonym terminie. Dzięki profesjonalnemu podejściu znaleziono bezpieczne rozwiązanie.
Najczęstsze pytania o leasing zwrotny nieruchomości
Czy można dalej korzystać z nieruchomości? Tak – przez cały okres umowy korzystającym pozostaje dotychczasowy właściciel.
Kto jest właścicielem? Po sprzedaży właścicielem zostaje finansujący/leasingodawca; korzystający pozostaje użytkownikiem.
Czy trzeba się wyprowadzać? Nie. Przedmiot umowy pozostaje pod kontrolą zbywcy, który jednocześnie jest korzystającym.
Czy można wykupić nieruchomość po zakończeniu umowy? W operacyjnym można wykupić przedmiot po opłaceniu ostatniej raty, ale nie jest to konieczne. W finansowym nieruchomość staje się własnością korzystającego automatycznie po zakończeniu umowy.
Czy leasing zwrotny jest alternatywą dla kredytu? Często jest tak traktowany, zwłaszcza ze względu na łatwiejszą dostępność.
Od czego zależą podatki? Od formy leasingu (operacyjny/finansowy), zasad amortyzacji, kwalifikacji kosztów oraz rozliczenia VAT i PCC.
Czy umowa musi być zawarta na piśmie? Tak, umowa leasingu powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności.
Kto nalicza VAT od dostawy w leasingu finansowym? Leasingodawca ma obowiązek naliczenia VAT od dostawy towaru.
Jakie etapy VAT i PCC się analizuje? Nabycie nieruchomości przez finansującego, zawarcie umowy leasingu i zbycie nieruchomości po zakończeniu umowy.
Czy leasing zwrotny ma odrębną regulację kodeksową? Nie. Jest dopuszczalny w ramach swobody umów (art. 353(1) k.c.).
Jakie skutki w CIT/PIT? Trzeba osobno rozliczyć sprzedaż nieruchomości i późniejsze raty leasingowe. Przy operacyjnym pełne raty są kosztem podatkowym; przy finansowym nieruchomość amortyzuje korzystający.
Czy leasing zwrotny jest zwolniony z VAT? Dorota Kosacka mówi, że polskie regulacje nie pozwalają traktować leasingu zwrotnego jako świadczenia finansowego nieobjętego VAT. Najnowsze orzecznictwo NSA to potwierdza.
Czy sprzedaż nieruchomości zawsze podlega VAT według stawki 23%? Nie. Dostawa budynków, budowli lub ich części jest często objęta zwolnieniem, np. po upływie 2 lat od pierwszego zasiedlenia.
Co obejmuje audyt podatkowy? Ustalenie, czy sprzedaż podlega VAT czy zwolnieniu, czy można wybrać opodatkowanie, korektę VAT w 10-letnim okresie oraz ryzyko ZCP.
Czy analizuje się podatek od nieruchomości? Tak. Po zmianach w podatkach lokalnych coraz częściej analizuje się podatek od nieruchomości, w tym klasyfikację naniesień, szczególnie budowli.
Jakie znaczenie ma pierwsze zasiedlenie? Dostawa budynków, budowli lub ich części jest często objęta zwolnieniem, np. po upływie 2 lat od pierwszego zasiedlenia. Kluczowa jest analiza historii nieruchomości.
Czy PCC jest analizowane przy leasingu zwrotnym? Tak. Finansujący bada VAT i PCC na etapie nabycia nieruchomości, zawarcia umowy leasingu i zbycia po zakończeniu umowy.
Czy można wybrać opodatkowanie VAT zamiast zwolnienia? Nie zawsze. Wspólny wybór opodatkowania działa tylko wtedy, gdy spełnione są ustawowe warunki.
Od czego zależy okres umowy? Od wartości środka trwałego, wysokości rat oraz ewentualnej kwoty wykupu – podobnie jak w standardowym leasingu.
Czy leasing zwrotny jest popularny wśród małych firm? Leasing nieruchomości jest zarezerwowany dla wąskiej grupy odbiorców, głównie średnich i dużych firm. Mniejsze firmy korzystają z niego sporadycznie. Popularność wśród mikroprzedsiębiorców i jednoosobowych działalności gospodarczych dotyczy leasingu zwrotnego jako formy finansowania.
Czy wykup po zakończeniu umowy ma skutki w VAT i PCC? Audyt obejmuje VAT i PCC na etapie nabycia nieruchomości, zawarcia umowy leasingu i zbycia nieruchomości po zakończeniu umowy.
Czy leasing zwrotny nieruchomości jest popularny wśród mikroprzedsiębiorców? Popularność wśród mikroprzedsiębiorców i JDG dotyczy leasingu zwrotnego jako formy finansowania. Leasing nieruchomości pozostaje zarezerwowany głównie dla średnich i dużych firm.



