Zdjęcie do artykułu Płatności odroczone dla firm: faktoring i odroczenia terminów
Fot. viarami / Pixabay

Finansowanie spółek

Płatności odroczone dla firm: faktoring i odroczenia terminów

W polskim obrocie B2B standardem jest czekanie na zapłatę 30, 60, a czasem nawet 120 dni od wystawienia faktury.

To pseudonim redakcyjny używany przez wydawcę, a nie deklaracja niezależnie potwierdzonej tożsamości osoby. Pierwotny podpis redakcyjny: Redakcja Pieniądza Biznesu.

Odroczone płatności w firmach: codzienność, która potrafi zatopić płynność

W polskim obrocie B2B standardem jest czekanie na zapłatę 30, 60, a czasem nawet 120 dni od wystawienia faktury. Pieniądze za wykonaną pracę lub dostarczony towar są już zarobione, ale fizycznie znajdują się na rachunku kontrahenta.

Takie odroczenie to kredyt kupiecki: sprzedawca dostarcza towar lub usługę, a zapłatę otrzymuje po ustalonym terminie. Dla firmy oznacza to, że należność jest już zarobiona, ale jeszcze nie jest dostępna.

W tym samym czasie trzeba zapłacić dostawcom, pracownikom i urzędom. Rozjazd między terminem, w którym firma musi płacić, a terminem, w którym sama otrzymuje pieniądze, jest najczęstszym źródłem napięć w budżecie operacyjnym.

Z opóźnieniami w płatnościach zmaga się 9 na 10 przedsiębiorców, a ponad 80% upadłości małych firm w Polsce wynika nie z braku rentowności, lecz z problemów z płynnością finansową.

Odroczenie samo w sobie nie jest groźne. Groźne jest jego zderzenie z bieżącymi zobowiązaniami, które trzeba uregulować natychmiast. Firma może być rentowna na papierze, a jednocześnie nie mieć z czego zapłacić za paliwo, czynsz czy składki.

Rynek odpowiedział na to wzrostem faktoringu. Według danych Polskiego Związku Faktorów w pierwszej połowie 2024 roku wartość obrotów firm faktoringowych wyniosła 228,3 mld zł. To wzrost o 1,1% w porównaniu z tym samym okresem rok wcześniej. Z usługi korzysta w Polsce 24,1 tys. przedsiębiorstw.

PZF wskazuje, że usługa jest dopasowana do potrzeb MŚP. W takich firmach długi termin płatności często narzucają więksi kontrahenci.

Wartość obrotów firm faktoringowych w Polsce (I poł. 2024)

  • 228,3Wartość obrotów
  • 24,1Liczba przedsiębiorstw korzystających
  • 1,1%Wzrost w porównaniu z rokiem wcześniej

Faktoring: jak odroczona faktura zamienia się w gotówkę

Faktoring to umowa cywilnoprawna. Firma faktoringowa (faktor) wykupuje nieprzeterminowane wierzytelności przedsiębiorcy (faktoranta), wystawione jego kontrahentom – odbiorcom. W Polsce faktorami są podmioty z grup bankowych i firmy niezależne, niepowiązane kapitałowo z bankiem. Przykładem niezależnego faktora jest Bibby Financial Services.

W transakcji występują trzy role. Faktor to instytucja finansowa świadcząca usługę. Faktorant to przedsiębiorca sprzedający towary lub usługi z długim terminem płatności. Klient to firma, na którą wystawiono fakturę i która opłaca ją w terminie określonym w umowie.

Mechanizm jest prosty w swej logice. Faktorant przekazuje faktorowi wystawione faktury, a faktor wypłaca mu ustaloną część kwoty z faktury – standardowo do 90%. Następnie sam dochodzi spłaty całości od odbiorcy.

Gdy kontrahent ureguluje należność, faktor wypłaca faktorantowi pozostałą kwotę, potrącając jedynie prowizję za usługę. Zamiast czekać miesiącami na pieniądze od klientów, firma uzyskuje natychmiastowy dostęp do części środków z tych faktur.

Faktoring nie jest wyłącznie pożyczeniem pieniędzy na 30 lub 60 dni. Faktor może obsługiwać i rozliczać należności, monitorować płatności, oceniać odbiorców, administrować wierzytelnościami, a w niektórych modelach przejmować część ryzyka niewypłacalności kontrahentów.

Czas ma tu kluczowe znaczenie, bo liczy się on w dniach, a nie w tygodniach procesu kredytowego. Firmy faktoringowe przelewają do 90% wartości faktury w ciągu 24 godzin od zgłoszenia, a w wielu przypadkach środki pojawiają się na koncie w czasie od 15 minut do 2 dni roboczych.

Praktyczne kroki po stronie przedsiębiorcy są następujące. Trzeba zgłosić się do faktora (banku lub firmy niezależnej), przekazać faktury z odroczonym terminem płatności i sfinansować je po akceptacji. Następnie rozliczyć się z faktorem w trybie przewidzianym w umowie dla wybranego rodzaju faktoringu.

Drugim z wymienianych faktorów jest INDOS SA. Firma faktoringowa tego typu może opłacać faktury kosztowe przedsiębiorcy bezpośrednio do jego dostawcy w ramach faktoringu odwrotnego.

Przebieg procesu faktoringu (krok po kroku)

  • 1Krok : Zgłoszenie faktur — Przekazanie faktur z odroczeniem do faktora
  • 2Krok : Wypłata części kwoty — Do 90% wartości faktury w ciągu 24 godzin
  • 3Krok : Dochód faktora od odbiorcy — Samodzielne dochodzenie płatności przez faktora
  • 4Krok : Rozliczenie reszty — Wypłata pozostałości po potrąceniu prowizji

Pełny, niepełny, odwrotny, jawny i cichy – który wariant wybrać przy długich terminach

Najważniejsze rozróżnienie dotyczy tego, kto ponosi ryzyko niewypłacalności kontrahenta. W faktoringu pełnym, czyli bez regresu, faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności odbiorcy – jeśli klient nie zapłaci, przedsiębiorstwo nie ponosi z tego tytułu strat.

W faktoringu niepełnym, z regresem, ryzyko pozostaje po stronie firmy: gdy kontrahent nie ureguluje faktury, faktorant musi ją rozliczyć samodzielnie. Przy długich terminach, np. 120-dniowych, wybór między tymi wariantami przekłada się wprost na to, czy w razie kłopotów odbiorcy sięgnie on do kieszeni faktoranta.

Trzeci wariant to faktoring odwrotny – odwrócona forma usługi, w której to przedsiębiorstwo finansuje swoje zobowiązania wobec dostawców, umożliwiając im szybsze otrzymanie płatności. Jest to rozwiązanie dla firmy, która sama ma długie terminy wobec dostawców i chce utrzymać z nimi dobre relacje, nie płacąc wcześniej z własnej kieszeni.

Obok tego wyróżnia się faktoring jawny i cichy. W jawnym o cesji wierzytelności informowany jest odbiorca. W cichym kontrahent nie jest o niej informowany i reguluje płatność na rzecz faktora tak, jak dotychczas. Różnica dotyczy więc sposobu obsługi relacji z klientem, a nie samego finansowania.

W eFaktoringu przedsiębiorca finansuje faktury w kanale cyfrowym. Przed wyborem powinien ustalić, jaki podmiot jest stroną umowy oraz jakie kryteria stosuje przy przyjmowaniu faktur i odbiorców.

Jeżeli usługodawca udostępnia eWniosek, przedsiębiorca może rozpocząć od złożenia wniosku, a następnie sprawdzić warunki umowy przed zgłoszeniem faktur. Należy ustalić wysokość wypłacanej kwoty, zasady rozliczenia i ewentualny regres.

Przy porównaniu wariantów znaczenie mają termin płatności, wartość faktur, obsługa należności i ryzyko niewypłacalności odbiorcy. Trzeba też sprawdzić, czy umowa pozwala sfinansować daną fakturę i jak rozliczyć finansowanie, jeśli klient nie zapłaci.

W faktoringu odwrotnym firma faktoringowa, np. INDOS SA, opłaca faktury kosztowe przedsiębiorcy bezpośrednio do jego dostawcy. Przedsiębiorca zwraca środki w uzgodnionym, wydłużonym terminie – do 90 dni. Płatność do kontrahenta realizowana jest zazwyczaj w kwocie 100% wartości faktury brutto, choć możliwe są płatności częściowe.

Faktoring odwrotny pozwala opłacić faktury przed terminem płatności, faktury po terminie, raty leasingowe, a także faktury proforma i zaliczkowe. Dzięki temu przedsiębiorca może korzystać z rabatów za szybką płatność i chronić relacje handlowe. Po spłacie zobowiązania limit faktoringowy zostaje ponownie udostępniony.

Zalety i wady faktoringu pełnego i niepełnego

Zalety faktoringu pełnego
Ryzyko niewypłacalności przejęte przez faktora; brak obciążenia bilansu w przypadku niewypłaty
Wady faktoringu pełnego
Wyższa prowizja ze względu na przejęcie ryzyka
Zalety faktoringu niepełnego
Niższa prowizja; firma zachowuje kontrolę nad należnościami
Wady faktoringu niepełnego
Ryzyko niewypłacalności pozostaje u firmy; konieczność samodzielnego dochodzenia należności

Funkcjonowanie faktoringu odwrotnego (INDOS SA)

  1. Finansowanie zobowiązań wobec dostawcówFirma faktoringowa (np. INDOS SA) płaci bezpośrednio dostawcy
  2. Przedsiębiorca otrzymuje gotówkęŚrodki są przelewane do konta przedsiębiorcy
  3. Spłatę środki w wydłużonym terminieDo 90 dni od daty przelewu
  4. Odnowienie limituPo spłacie zobowiązania limit staje się ponownie dostępny

Faktoring kontra kredyt obrotowy: co lepiej uwolni zamrożone środki

Dla małych i średnich firm kluczowa różnica nie leży w koszcie nominalnym, lecz w dostępności. Kredyty bankowe okazują się dla nich często niedostępne ze względu na skomplikowane formalności i wysokie wymagania dotyczące zabezpieczeń.

Faktoring opiera się na zupełnie innym fundamencie: zabezpieczeniem jest sama wierzytelność wobec odbiorcy, a nie majątek firmy ani jej historia kredytowa. Ocenie podlega więc jakość portfela należności i wiarygodność kontrahentów, nie zaś bilans i zdolność kredytowa przedsiębiorcy.

Drugi wymiar to elastyczność w zarządzaniu finansami. Kredyt obrotowy jest zwykle przyznawany na sztywny okres i kwotę. Jego uruchomienie wymaga spełnienia warunków umowy.

Faktoring „chodzi” za fakturą: pozyskanie finansowania można ograniczyć do tych należności, które akurat zamrażają kapitał obrotowy. Ta właściwość jest szczególnie istotna, gdy odbiorcy wydłużają terminy płatności.

Firma nie musi wracać do banku po aneks do umowy. Finansuje kolejne faktury w ramach ustalonego limitu.

Praktyczne kryteria porównania sprowadzają się do kilku punktów. Czy firma ma majątek lub historię pozwalającą przejść procedurę kredytową i ustanowić zabezpieczenia, czy wystarczające są nieprzeterminowane należności? Jak szybko potrzebne są środki?

Czy wolumen i wartość faktur są wystarczające, by finansowanie ich pojedynczo miało sens? Czy w rachunku uwzględniono prowizję faktora i pozostałe warunki umowy? Kredyt sprawdzi się przy stabilnym, przewidywalnym zapotrzebowaniu na kapitał, faktoring – gdy problemem jest nie brak wiarygodności, lecz zamrożona faktura.

Faktoring vs. kredyt obrotowy – kluczowe różnice

Podstawa zabezpieczenia
Wierzytelność wobec odbiorcy
Wymagania kredytowe
Brak potrzeby majątku lub historii kredytowej
Szybkość finansowania
Do 24 godzin od zgłoszenia
Elastyczność
Finansowanie dopasowane do konkretnej faktury

Gdzie odroczenia bolą najbardziej: praktyczne zastosowania faktoringu

Faktoring jest szczególnie ceniony w branżach, w których stosuje się kredyty kupieckie, czyli długie terminy płatności. Do faktoringu najczęściej zgłaszają się firmy transportowe, handlowe (także eksportujące), z branży drzewnej, meblarskiej, chemicznej, tworzyw sztucznych, mięsnej i opakowaniowej.

Wspólny mianownik jest ten sam: po stronie kosztów występują realne, stałe wydatki (paliwo, komponenty, surowce, praca, transport), a po stronie przychodów – faktura z odroczeniem, której nie da się przyspieszyć bez zgody odbiorcy.

W transporcie dochodzi jeszcze charakterystyczna struktura kosztów. Paliwo, opłaty drogowe, wynagrodzenia kierowców i leasing taboru trzeba płacić w cyklu tygodniowym lub miesięcznym.

W handlu, w tym w eksporcie, zamrożony kapitał siedzi w towarze, który już opuścił magazyn, a należność wpłynie dopiero po upływie terminu z faktury. Bez finansowania każda kolejna dostawa wymagałaby nowego wkładu własnego. Faktoring odblokowuje więc ten sam kapitał obrotowy wielokrotnie w ciągu roku.

W branżach produkcyjnych – drzewnej, meblarskiej, chemicznej, tworzyw sztucznych czy opakowaniowej – problem narasta przy zamówieniach dla dużych odbiorców, którzy narzucają harmonogram płatności. Materiał trzeba kupić i przetworzyć z góry, a zapłata przychodzi po dostawie i po upływie odroczenia.

Faktoring pozwala sfinansować ten cykl. Nie trzeba zaciągać zobowiązania, które obciążałoby bilans niezależnie od tego, czy dana faktura została już opłacona.

Branże najbardziej zależne od faktoringu

  1. TransportStałe wydatki, długie terminy płatności
  2. Handel (w tym eksport)Zamrożony kapitał w towarze po opuszczeniu magazynu
  3. Branża drzewna i meblarskaDługi cykl produkcyjny, zapłata po dostawie i odroczeniu
  4. Chemiczna i tworzyw sztucznychZamawianie materiałów z góry, płatność po upływie terminu
  5. OpakowaniowaZależność od dużych kontrahentów z długimi terminami

Prowizja, limit i rozliczenie: ile naprawdę kosztuje faktoring

Rozliczenie faktoringu ma dwie fazy. W pierwszej faktor wypłaca część kwoty z faktury – standardowo do 90% wartości. W drugiej, po uregulowaniu należności przez kontrahenta, faktor wypłaca pozostałą kwotę, potrącając prowizję za usługę.

Ta prowizja jest faktycznym kosztem transakcji. Obok wysokości wypłacanego procentu oraz momentu wypłaty reszty decyduje o tym, ile finansowanie kosztuje w praktyce. Przy kalkulacji warto zestawić ją z kosztem finansowania luki z innych źródeł oraz z ryzykiem utraty płynności.

Koszt to wynagrodzenie faktora za udostępnienie pieniędzy przed terminem płatności, obsługę i rozliczanie należności oraz monitoring płatności. Wchodzi w nie także ocena odbiorców, administrowanie wierzytelnościami, a w niektórych modelach przejęcie części ryzyka niewypłacalności.

Drugim parametrem jest limit faktoringowy, czyli maksymalna kwota finansowania dostępna w ramach umowy. Przedsiębiorca powinien sprawdzić, czy limit pokrywa potrzeby związane z finansowanymi należnościami oraz czy po spłacie faktury środki ponownie stają się dostępne.

Przy każdym produkcie trzeba sprawdzić kryteria przyjmowania faktur: ich rodzaj, termin płatności, minimalną wartość oraz wymagania wobec faktoranta i odbiorcy. Zakres finansowania i warunki korzystania wynikają z konkretnej umowy.

Przed podpisaniem umowy należy ustalić nie tylko stawkę prowizji, lecz całą konstrukcję kosztów i obowiązków. Wchodzą w nią: wysokość wypłacanej części faktury, zasady rozliczenia reszty, sposób naliczania opłat przy opóźnieniu kontrahenta, zakres cesji wierzytelności i sposób informowania odbiorców. Trzeba też ustalić, czy faktor wymaga zgłaszania wszystkich faktur danego kontrahenta, czy tylko wybranych.

Te elementy decydują o charakterze faktoringu. Może być narzędziem elastycznym albo dodatkowym, stałym obciążeniem.

Nie istnieje jedna rynkowa stawka faktoringu. Cena może obejmować procent wartości faktury, prowizję za obsługę, koszt finansowania naliczany za każdy dzień, opłatę miesięczną albo kilka z tych elementów jednocześnie.

W praktyce mogą występować: prowizja faktoringowa lub opłata za obsługę, koszt finansowania, opłata za przyznany limit, minimalna miesięczna prowizja, opłata za przejęcie ryzyka, opłata za monitoring, koszty zmiany warunków umowy i dodatkowe opłaty przy opóźnieniu.

Na ostateczną cenę wpływają: wartość finansowanych faktur, długość terminów płatności, poziom limitu, roczny obrót przekazywany do faktoringu, liczba i jakość odbiorców, historia płatnicza kontrahentów, branża, sposób korzystania z finansowania, zakres dodatkowych usług i poziom ryzyka.

Komunikat „faktoring kosztuje 1,5%” sam w sobie niewiele mówi. Trzeba zapytać, od czego, za jaki okres i co dokładnie obejmuje stawka.

Przykład: firma przekazuje do faktoringu fakturę o wartości 100 000 zł, a prowizja za obsługę wynosi 0,5%. 100 000 zł × 0,5% = 500 zł.

W faktoringu odwrotnym INDOS SA prowizja za finansowanie wynosi 0,0933% dziennie od kwoty brutto sfinansowanej faktury. Prowizja przygotowawcza to 3% od limitu 100 000 zł. Kwota faktury w przykładzie to 20 000 zł.

W faktoringu odwrotnym koszty składają się przede wszystkim z odsetek faktoringowych, prowizji przygotowawczej oraz kosztów ustanowienia zabezpieczenia. Ostateczny koszt zależy od kwoty wykorzystanego limitu i czasu finansowania.

Prowizja przygotowawcza jest naliczana od przyznanego limitu i wynosi do 3% jego wartości. Po podpisaniu umowy wystawiana jest faktura z 7-dniowym terminem płatności tej opłaty.

Odsetki w wysokości od 0,09% dziennie nalicza się od kwoty brutto finansowanej faktury. Prowizja jest płatna z dołu, po spłacie finansowanego zobowiązania.

Prowizja może być naliczana za każdy dzień finansowania. W faktoringu pełnym jest wyższa niż w niepełnym, bo faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności kontrahenta. Faktoring międzynarodowy jest droższy od krajowego.

Terminy płatności B2B: limity, odsetki i negocjacje

W sprawie o sygn. akt VII GC 155/22 Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach wydał wyrok 11 kwietnia 2025 r. Wykonawca podniósł, że termin 120 dni był narzucony i nie podlegał negocjom. Terminy przekraczające 60 dni ocenił jako rażąco nieuczciwe.

Zamawiający – przedsiębiorstwo górnicze – argumentował z kolei, że 120-dniowe terminy są wprawdzie długie, ale wykonawca pozyskuje informację o nich odpowiednio wcześnie. To pozwala mu skalkulować ofertę właśnie w oparciu o takie terminy. To sedno sporu: odroczenie jest akceptowalne, jeśli zostało wycenione w ofercie, a nie odkryte po podpisaniu kontraktu.

W tej sprawie powodem był producent urządzeń elektroniki górniczej, a pozwanym przedsiębiorstwo prowadzące działalność górniczą w zakresie wydobycia i sprzedaży węgla kamiennego.

Jeśli terminów nie da się skrócić, trzeba je wkalkulować w cenę i plan przepływów.

W przypadku opóźnień w regulowaniu płatności przedsiębiorcy powinni liczyć się z naliczeniem odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych. Od 1 stycznia 2026 roku do 30 czerwca 2026 roku stawka wynosi 12% w skali roku, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, oraz 14% w transakcjach, w których dłużnik nie jest takim podmiotem (akademialtca.pl).

Powód dochodził 11.919,42 zł skapitalizowanych odsetek za opóźnienia w zapłacie za dostawę urządzeń oraz 7.209,85 zł tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Odsetki ustawowe za opóźnienie były dochodzone od 31 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty. Pozwany podniósł zarzut potrącenia kwoty 8.605,24 zł, a łączna kwota potrącenia wynosiła 49.136,86 zł. Potrącenie dotyczyło wierzytelności z noty nr 6/09/2019.

Pozwany nie zgodził się ze stanowiskiem powoda w zakresie kwoty wyliczonych odsetek. Powód zakwestionował skuteczność potrącenia i podniósł zarzut miarkowania naliczonych kar umownych. Spór obejmował wysokość odsetek i skuteczność potrąceń.

Druga strona medalu to standard, do którego zmierza obrót gospodarczy. W tym samym uzasadnieniu przywołano postulat kultury szybkich płatności, w tym wprowadzenie jako zasady maksymalnie 60-dniowego terminu płatności.

Nie jest to tylko postulat: zasady przeciwdziałania nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych określa ustawa.

Dla przedsiębiorcy wynikają z tego dwa równoległe działania. Pierwsze to bieżące monitorowanie należności i wieku faktur. Drugie to świadoma decyzja, kiedy nie czekać na spłatę.

Jeśli odroczenie jest długie, a firma ma z czego finansować koszt usługi i kontrakt jest rentowny, szybkie pozyskanie gotówki z faktury bywa tańsze. Chodzi o uniknięcie przestoju lub utraty kolejnego zamówienia z powodu braku środków.

Prezes UOKiK ma podstawy do interwencji w sprawie nadmiernych opóźnień, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości wymagalnych świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez podmiot wynosi co najmniej 2 mln zł (prawo.pl).

Kiedy faktoring naprawia płynność, a kiedy tylko odsuwa problem

Faktoring działa tam, gdzie problemem jest czas, a nie rentowność. Jeżeli kontrakt jest zyskowny, towar lub usługa zostały dostarczone, a faktura jest nieprzeterminowana, można zamienić ją na gotówkę. Faktor wypłaca do 90% wartości, w wielu przypadkach w ciągu 15 minut do 2 dni roboczych. Pozwala to pokryć bieżące zobowiązania i sfinansować kolejny cykl.

To rozwiązanie na lukę w płynności opisaną wcześniej. Ponad 80% upadłości małych firm wynika właśnie z problemów z płynnością, a nie z braku rentowności.

Faktoring nie naprawi natomiast modelu biznesowego, w którym każda sprzedaż generuje stratę. Jeśli marża nie pokrywa kosztów, szybszy dostęp do pieniędzy jedynie zwiększa obroty na minusie. Prowizja faktora dodatkowo pogarsza wynik.

Finansowanie należności nie zmienia też warunków kontraktu. Narzucone 120-dniowe terminy pozostaną w mocy. Koszt ich obsługi trzeba uwzględnić w cenie oferty.

Kryteria decyzyjne sprowadzają się do czterech pytań. Czy kontrakt jest rentowny po uwzględnieniu kosztu finansowania? Czy należności są nieprzeterminowane i wiarygodne?

Czy wartość faktur mieści się w limicie faktoringowym i czy limit odnowi się po spłacie? Jaka jest realna alternatywa – kredyt, wydłużenie zobowiązań własnych, czy brak finansowania i związane z nim ryzyko utraty ciągłości działania?

Jeśli na pierwsze pytanie odpowiedź brzmi „nie”, faktoring odsuwa problem w czasie. Nie rozwiązuje go.

Kryteria decyzyjne przy wyborze faktoringu

  1. Czy kontrakt jest rentowny po uwzględnieniu kosztu finansowania?Jeśli nie – faktoring tylko odsuwa problem
  2. Czy należności są nieprzeterminowane i wiarygodne?Jakość kontrahenta ma wpływ na akceptację faktory
  3. Czy wartość faktur mieści się w limicie faktoringowym?Limit powinien być wystarczający i odnowiony po spłacie
  4. Jaka jest realna alternatywa?Kredyt, wydłużenie zobowiązań, brak finansowania

Więcej z: Finansowanie spółek

Finansowanie spółek

Finansowanie spółki: dług, leasing i kapitał własny

Spółka może sfinansować zakup z kapitału własnego, kredytem bankowym albo leasingiem. Porównując te warianty, trzeba zestawić koszt finansowania, wpływ na płynność oraz zasady korzystania z maszyny.