
Regulacje dla firm
Wspólny rachunek firmowy spółki cywilnej: upoważnienia i wypłaty
Spółka cywilna nie ma odrębnej podmiotowości prawnej. To stosunek umowny określający współdziałanie wspólników na podstawie wspólności majątku. Art.
Firmowy rachunek a spółka cywilna: czyj to właściwie rachunek?
Spółka cywilna nie ma odrębnej podmiotowości prawnej. To stosunek umowny określający współdziałanie wspólników na podstawie wspólności majątku. Art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego: wspólnicy zobowiązują się dążyć do wspólnego celu gospodarczego, działając w oznaczony sposób, zwłaszcza przez wniesienie wkładów. Umowa spółki powinna być pisemna (art. 860 § 2 kc), ale nie wymaga notariusza.
Ma to dwa skutki dla rachunku. Po pierwsze, spółka bez podmiotowości nie jest przedsiębiorcą – za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (art. 4 ust. 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców). Po drugie, rachunek bankowy nie należy do spółki, lecz jest wspólnym rachunkiem wspólników.
O tym, kto i jak wypłaca środki, nie decyduje nazwa rachunku ani umowa spółki. Decyduje treść umowy rachunku i przepisy Prawa bankowego.
Podstawą rachunku wspólników będących osobami fizycznymi jest art. 51a ustawy – Prawo bankowe. Przepis ten dotyczy rachunku wspólnego prowadzonego dla osób fizycznych, o ile umowa rachunku bankowego nie stanowi inaczej.
Skład wspólników trzeba ustalić przed wyborem rachunku, ponieważ decyduje on o dostępności rachunku wspólnego. Wspólnikiem spółki cywilnej może być każdy podmiot mający zdolność prawną: osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna z art. 33¹ kc.
Rozróżnienie między spółką cywilną a przedsiębiorcą w kontekście rachunku bankowego
- Podmiotowość prawnaSpółka cywilna nie ma odrębnej podmiotowości. Wspólnicy są osobami fizycznymi lub prawnymi.
- Status podatkowyWspólnicy są uznawani za przedsiębiorców w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej (art. 4 ust. 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców).
- Rachunek bankowyRachunek należy do wspólników, nie do spółki. Nie jest to rachunek spółki, tylko wspólny rachunek posiadaczy.
Kto może współtworzyć wspólny rachunek wspólników
Prawo bankowe pozwala prowadzić rachunek wspólny dla kilku osób fizycznych, kilku jednostek samorządu terytorialnego albo stron umowy o współpracy z ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. Gdy wspólnikami spółki cywilnej są osoby fizyczne, rachunek wspólny można założyć; ten wariant nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.
Dla wspólników będących osobami fizycznymi podstawą jest art. 51a ustawy – Prawo bankowe. Określa on zasady dysponowania i wypowiedzenia rachunku wspólnego, jeśli umowa rachunku nie stanowi inaczej.
Komplikuje się, gdy wspólnikiem jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna. Są dwa stanowiska. Według pierwszego rachunek wspólny można otworzyć w ramach swobody umów. Według drugiego – nie. W sporze przywoływano stanowisko Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego, że osoby prawne nie mogą posiadać wspólnego rachunku bankowego.
Banki praktykują różnie. Przed zawarciem umowy ustal z konkretnym bankiem, czy prowadzi rachunek wspólny przy takim składzie wspólników.
Do potwierdzenia w banku przygotuj listę pytań. Czy rachunek wspólny jest możliwy przy tym składzie wspólników? Kto będzie stroną umowy rachunku – wszyscy wspólnicy czy tylko część? Jaki ma być domyślny zakres samodzielnego dysponowania środkami? Jakich dokumentów bank wymaga do zgłoszenia osób uprawnionych?
Jeśli bank odmawia rachunku wspólnego, zostaje rachunek na jednego wspólnika z pełnomocnictwami dla pozostałych albo odrębne rachunki wspólników. W obu wariantach pilnuj identyfikowalności płatności (patrz ostatnia sekcja).
Kroki przy zakładaniu wspólnego rachunku dla spółki cywilnej
- Skonsultuj się z bankiemSprawdź, czy bank pozwala na rachunek wspólny przy danym składzie wspólników (np. z udziałem osoby prawnej).
- Zaprojektuj umowę rachunkuOkreśl uprawnienia: samodzielność, wymóg dwóch podpisów, limity, dostęp do danych.
- Zarejestruj pełnomocnictwaDla osób trzecich (księgowych, doradców) określ zakres działań i zgłoś do banku.
- Ustal procedury zarządzaniaZapisz zasady wypowiedzenia umowy i zmiany danych rachunkowych.
Zalety i ryzyka wspólnego rachunku w spółce cywilnej
- ZaletyUproszczenie rozliczeń, możliwość centralnego zarządzania finansami, łatwe śledzenie działalności firmowej.
- RyzykaMożliwość wypowiedzenia umowy przez jednego wspólnika, co prowadzi do przerwania działalności. Brak zgodności między umową spółki a umową bankową może doprowadzić do konfliktów.
Upoważnienia do rachunku a reprezentacja spółki
Kodeksowe i umowne zasady reprezentacji w spółce nie działają wobec środków na wspólnym rachunku bankowym. Tu rozstrzyga Prawo bankowe. Postanowienie umowy spółki, że do rozporządzenia majątkiem potrzebna jest zgoda wszystkich wspólników, nie wiąże banku, dopóki nie znajdzie się w umowie rachunku.
Dla rachunku wspólnego osób fizycznych art. 51a ustawy – Prawo bankowe rozstrzyga o samodzielnym dysponowaniu, chyba że umowa rachunku stanowi inaczej. Bank wykonuje dyspozycje zgodnie z umową rachunku, a nie z umową spółki, której nie jest stroną.
Zasady dysponowania środkami na wspólnym rachunku wspólników spółki cywilnej może określać umowa rachunku. To właściwe miejsce na przeniesienie ustaleń wewnętrznych spółki. W umowie rachunku wskazuje się, kto składa dyspozycje. Ustala się, czy działa samodzielnie, czy łącznie z drugim wspólnikiem, od jakiej kwoty wymagany jest drugi podpis i kto ma wyłącznie wgląd w saldo i historię rachunku.
Osoby spoza posiadaczy rachunku – księgowa, pracownik biura, doradca – działają na podstawie pełnomocnictw do rachunku, nie zasad reprezentacji spółki. Ich zakres zgłasza się w banku: tylko wgląd w saldo albo też składanie przelewów, ewentualnie do określonej kwoty. Każda zmiana wymaga aktualizacji dokumentacji bankowej. Rozbieżność między umową spółki a dokumentacją w banku szkodzi wspólnikowi, który liczył na ograniczenia nieprzekazane bankowi.
Do rachunku bankowego – indywidualnego, jak i wspólnego – można ustanowić pełnomocnika i określić zakres czynności, w jakich może działać. Zakres uprawnień pełnomocnika można określić precyzyjnie: np. tylko wypłaty, tylko przelewy, z limitami transakcji. Pełnomocnik może też korzystać z bankowości internetowej lub mobilnej w imieniu posiadacza rachunku.
Kiedy każdy wspólnik może samodzielnie wypłacać środki
Podstawą samodzielnego dysponowania jest art. 51a pkt 1 ustawy – Prawo bankowe. Stanowi on, że w przypadku rachunku wspólnego prowadzonego dla osób fizycznych, o ile umowa rachunku bankowego nie stanowi inaczej, każdy ze współposiadaczy może dysponować samodzielnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku.
Przy rachunku wspólnym dla osób fizycznych, jeśli umowa rachunku nie stanowi inaczej, każdy współposiadacz może samodzielnie dysponować środkami. To zasada ustawowa. Przy standardowej umowie każdy wspólnik może wypłacić całe saldo bez zgody pozostałych, a bank nie ma podstaw odmówić. Zasady wypowiedzenia umowy rachunku przez współposiadacza omawiamy w sekcji „Wypowiedzenie umowy rachunku przez jednego wspólnika”.
Samodzielność można ograniczyć w umowie rachunku i dopasować do potrzeb spółki. Typowe rozwiązania: wymóg dwóch podpisów przy każdej dyspozycji; samodzielność tylko do ustalonej kwoty, powyżej – zgodne oświadczenie wspólników; pozbawienie jednego wspólnika prawa wypłaty z zachowaniem prawa wglądu; wypłaty wyłącznie na rachunki z wykazu. Zmiana tych zasad po otwarciu rachunku zwykle wymaga aneksu do umowy rachunku i zgodnego oświadczenia współposiadaczy.
Osobno od upoważnień ureguluj kierunek wypłat między wspólnikami. Przelew z rachunku wspólników na rachunek wspólnika zachowuje identyfikowalność rozliczenia. Wypłata gotówkowa bez śladu w rachunku tego nie daje.
Typowe ograniczenia dysponowania środkami na wspólnym rachunku spółki cywilnej
- Wymóg dwóch podpisówWszystkie transakcje wymagają zgody co najmniej dwóch wspólników.
- Brak prawa do wypłatyJeden wspólnik może mieć dostęp do salda, ale nie może wypłacać środków.
- Wypłaty wyłącznie na wykaz rachunkówŚrodki mogą być przelewane tylko na zatwierdzone rachunki partnerów.
Wypowiedzenie umowy rachunku przez jednego wspólnika
Podstawą jest art. 51a pkt 2 ustawy – Prawo bankowe. Przepis stanowi, że w przypadku rachunku wspólnego prowadzonego dla osób fizycznych, o ile umowa rachunku bankowego nie stanowi inaczej, każdy ze współposiadaczy może w każdym czasie wypowiedzieć umowę ze skutkiem dla pozostałych współposiadaczy.
Współposiadacz rachunku wspólnego może w każdej chwili wypowiedzieć umowę ze skutkiem dla pozostałych współposiadaczy, jeśli umowa rachunku nie stanowi inaczej. Nie potrzebuje zgody pozostałych wspólników. Skutek obejmuje cały rachunek, z którego spółka realizuje płatności.
Konsekwencje zaplanuj zawczasu: po wypowiedzeniu trzeba otworzyć rachunek na nowo. Nowy numer przekaż kontrahentom, do dokumentacji podatkowej i do wszystkich systemów wykorzystujących numer rachunku do rozliczeń. Do czasu otwarcia nowego rachunku spółka nie może realizować bieżących wypłat. Przy płatnościach do kontrahentów oznacza to opóźnienia i uzgadnianie zmiany danych do przelewu.
Ograniczenie prawa wypowiedzenia wymaga zapisu w umowie rachunku. Niezależnie od tego, czy bank taki zapis przewiduje, ustal z góry scenariusz na wypadek konfliktu. Kto i w jakim trybie otwiera nowy rachunek? Jak zmieniają się zasady dysponowania? Z którego rachunku w tym okresie wychodzą płatności do kontrahentów i urzędu skarbowego?
Kiedy rachunek jest obowiązkowy i dlaczego płatności muszą być identyfikowalne
Przepisy o wykonywaniu działalności gospodarczej nakładają na przedsiębiorcę obowiązek posiadania rachunku bankowego, gdy dokonuje lub przyjmuje płatności, a stroną transakcji jest inny przedsiębiorca. Obowiązek działa zawsze, gdy jednorazowa wartość należności lub zobowiązań przekracza równowartość 3000 euro.
Działa też, gdy jednorazowa wartość należności lub zobowiązań stanowi równowartość 1000 euro, jeśli suma tych należności i zobowiązań z poprzedniego miesiąca przekracza równowartość 1000 euro. Historycznie obowiązek wiązano z ustawą – Prawo działalności gospodarczej.
W spółce cywilnej obowiązek posiadania rachunku dotyczy wspólników, nie samej spółki. To wspólnicy – w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej – są uznawani za przedsiębiorców (art. 4 ust. 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców). W praktyce realizuje go wspólny rachunek wspólników, z którego wychodzą i na który wpływają płatności firmowe.
Druga kwestia to identyfikowalność zapłaty zobowiązania. W praktyce podatkowej i rozliczeniowej znaczenie ma możliwość przypisania płatności do właściwego podmiotu i jego rachunku bankowego.
Weryfikacja identyfikowalności płatności w spółce cywilnej
- Czy przelewy mają opis transakcji?Tak – opis musi zawierać nazwę kontrahenta i cel płatności (np. 'opłata za usługi od XYZ').
- Czy wypłaty gotówkowe są dokumentowane?Nie – wypłaty gotówkowe bez śladu w rachunku nie są identyfikowalne i mogą naruszać zasady podatkowe.
- Czy dane rachunku są aktualizowane w dokumentacji?Tak – po wypowiedzeniu umowy rachunku nowy numer musi być zgłoszony do skarbu państwa i kontrahentów.



